Tối ưu hóa Chuỗi cung ứng lạnh: Động lực bức phá cho Xuất nhập khẩu Nông-Thủy sản Việt Nam

Sáng ngày 31/7/2026, tại Hội nghị “Chuỗi cung ứng và Dịch vụ Logistics trong lĩnh vực Thủy hải sản, Lương thực thực phẩm – logistics chuỗi lạnh trên địa bàn TP. HCM năm 2026” dưới sự chủ trì từ Sở Công thương TP. HCM phối hợp cùng Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. HCM cùng các Hiệp hội/Hội chuyên ngành đã diễn ra thành công, thu hút sự tham gia của hơn 200 khách mời là các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp. Sự kiện đồng thời cũng có sự góp mặt của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước liên vùng.

Các Đại biểu tham dự Hội nghị

Bám sát chương trình, nhằm tìm kiếm giải pháp nâng cao giá trị nông thủy sản và tháo gỡ điểm nghẽn trong khâu lưu thông, đại diện Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. HCM (HLA) đã đóng góp hai bài tham luận. Qua phần phân tích từ Bà Đặng Thị Minh Phương – Chủ tịch HLA, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty CP MP Logistics và Ông Lương Quang Thi – Phó Chủ tịch HLA, CT HĐQT Công ty CP Giải pháp Thương mại A BA (ABA Cooltrans), bức tranh thực trạng logistics nội địa cùng những chiến lược hành động cụ thể đã được khắc họa một cách thực tiễn.

Toàn cảnh Hội nghị

Định hình năng lực cung ứng trong bối cảnh mới

Mở đầu phần tham luận với chủ đề: “Vận dụng năng lực cung ứng logistics trong ngành nông nghiệp, lương thực thực phẩm và thủy sản”, Bà Đặng Thị Minh Phương đã phác họa bức tranh toàn cảnh về tiềm năng của ngành nông nghiệp, lương thực thực phẩm và thủy sản. Đây là những trụ cột xuất khẩu quan trọng với tổng kim ngạch ước đạt khoảng 63 tỷ USD; trong đó thủy sản đóng góp 11 tỷ USD, nông sản và lương thực thực phẩm đạt 34 tỷ USD, và lâm sản đạt 18 tỷ USD.

Bà Đặng Thị Minh Phương – Chủ tịch HLA, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty CP MP Logistics trình bày phần tham luận

Để duy trì đà tăng trưởng bền vững, sự phát triển của các nhóm ngành này phải gắn liền chặt chẽ với dòng chảy của chuỗi cung ứng toàn cầu. Tham luận nhấn mạnh các xu hướng thị trường tất yếu hiện nay bao gồm yêu cầu về ESG (giảm phát thải), chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tối ưu nguồn lực qua nền kinh tế chia sẻ.

Nhằm cải thiện các giới hạn về hạ tầng và tốc độ chuyển đổi số, Bà đã đề xuất các kiến nghị vĩ mô đến Cơ quan Quản lý Nhà nước, bao gồm:

• Quy hoạch và đồng bộ hạ tầng kết nối.
• Đột phá hạ tầng giao thông đường thủy nội địa.
• Cải cách hành chính và Hải quan thông minh
• Cơ chế hỗ trợ tài chính cho “Logistics Xanh”

Về phía doanh nghiệp, giải pháp đưa ra là cần chủ động chuyển dịch sang vận tải đa phương thức, tích cực ứng dụng mô hình VMI (quản lý kho bởi nhà cung cấp) và tối ưu hóa hoạt động bằng cách sử dụng dịch vụ của các đơn vị 3PL/4PL. Đặc biệt, giải pháp trọng yếu mà Bà nhấn mạnh là cần có sự thay đổi tập quán thương mại bằng cách “Mua FOB” và “Bán CIF/DDP, đây được xem là bước tiến quan trọng để doanh nghiệp làm chủ chuỗi cung ứng quốc tế.

Chuỗi lạnh: Chìa khóa nâng cao giá trị Nông-Thủy sản

Phân tích sâu hơn về khía cạnh bảo quản và vận chuyển, Ông Lương Quang Thi – Phó Chủ tịch HLA, CT HĐQT Công ty CP Giải pháp Thương mại A BA (ABA Cooltrans) đã mang đến những góc nhìn đa chiều về tiềm năng phát triển chuỗi lạnh tại Việt Nam. Số liệu thực tế cho thấy tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch nông sản hiện đang ở mức 20 – 25%, và chi phí logistics cũng chiếm tỷ trọng tương đương trong giá thành sản phẩm. Hiện nay, 80 – 90% khối lượng vận chuyển lạnh nội địa vẫn đang phụ thuộc vào đường bộ, kéo theo chi phí cao và tỷ lệ xe chạy rỗng lớn. Bên cạnh đó, sự phân bổ hạ tầng kho lạnh chưa đồng đều khi hơn 70% tập trung quanh khu vực TP. HCM, trong khi các vùng nguyên liệu như Đồng bằng Sông Cửu Long và Tây Ninh lại thiếu hụt các trung tâm sơ chế tại chỗ.

Ông Lương Quang Thi – Phó Chủ tịch HLA, CT HĐQT Công ty CP Giải pháp Thương mại A BA (ABA Cooltrans) trình bày phần tham luận

Ông đã dẫn chứng các bài học thành công từ quốc tế để gợi mở hướng đi cho thị trường nội địa. Điển hình như Hà Lan, quốc gia xuất khẩu nông sản, lớn thứ 2 thế giới, đã áp dụng mô hình sơ chế tại đồng ruộng kết hợp sà lan lạnh (Reefer Barges) dọc các tuyến sông, giúp giảm tỷ lệ tổn thất xuống dưới 3%; Tây Ban Nha đưa trung tâm logistics lạnh vào Khu Thương mại Tự do (FTZ) để rút ngắn thời gian thông quan từ 48 giờ xuống dưới 4 giờ, trong khi Thái Lan thiết lập các trạm gom hàng ứng dụng IoT để bứt phá mạnh mẽ kim ngạch xuất khẩu sầu riêng.

Dựa trên những cơ sở đó, Ông đề xuất 3 nhóm hành động cụ thể:

• Về ngắn hạn: Kiến nghị Bộ Công thương và EVN chuyển giá điện kho lạnh bảo quản nông thủy sản từ biểu giá dịch vụ thương mại sang nhóm “điện sản xuất công nghiệp”, giúp doanh nghiệp giảm 20% – 25% chi phí vận hành.
• Về trung hạn: Thí điểm tuyến vận tải sà lan lạnh kết nối Đồng bằng Sông Cửu Long, Tây Ninh với hệ thống Cảng TP. HCM và Cái Mép; tích hợp Trung tâm Logistics Lạnh quy mô lớn vào quy hoạch Khu Thương mại Tự do (FTZ) TP.HCM.
• Về dài hạn: Thành lập Liên minh chuỗi lạnh và chia sẻ dữ liệu để ban hành Bộ Tiêu chuẩn Cơ sở về Chuỗi lạnh An toàn và Xanh, tối ưu hóa luồng hàng và triệt tiêu tình trạng chạy rỗng.

Đối thoại đa chiều, khơi thông liên kết vùng

Nội dung trọng tâm tiếp theo của hội nghị là phiên trao đổi và thảo luận, diễn ra dưới sự điều phối của Bà Huỳnh Đinh Thái Linh – Phó Chủ tịch HLA, GĐ dự án WTC Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex – CTCP. Phiên làm việc có sự tham gia của: Ông Lê Văn Danh – Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. HCM; Ông Hứa Trường Sơn – Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Cần Thơ; Bà Châu Thị Lệ – Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tây Ninh; Ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP); Ông Nguyễn Phúc Khoa – Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. HCM (FFA).

Đại diện các Sở Công thương và Hiệp hội ngành hàng tham gia phiên tọa đàm tại Hội nghị dưới sự điều phối của bà Huỳnh Đinh Thái Linh – Phó Chủ tịch HLA, GĐ dự án WTC Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex – CTCP

Tại phiên thảo luận, từ việc phân tích những rào cản hạ tầng và bài toán chi phí hiện hữu, đại diện các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đã tập trung làm rõ tầm quan trọng của việc đẩy mạnh liên kết vùng. Các ý kiến thảo luận xoay quanh định hướng kiến tạo một hệ sinh thái logistics lạnh đồng bộ và hiện đại, trong đó có việc thiết lập các hành lang vận tải thông suốt, kết nối thực chất từ các vùng nguyên liệu trọng điểm về hệ thống cảng xuất khẩu tại TP. HCM. Đây được xem là giải pháp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lưu thông, tối ưu chi phí và nâng tầm năng lực cạnh tranh bền vững cho Nông-Thủy sản Việt Nam.

Bước tiến liên kết ngành thông qua ký kết MOU

Điểm nhấn quan trọng khép lại hội nghị là phần Ký kết Thỏa thuận hợp tác giữa Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. HCM (HLA) cùng 3 đơn vị: Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. HCM (FFA), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam (VFAEA). Việc ký kết này nhằm tạo cơ sở pháp lý và sự cam kết lâu dài trong việc hỗ trợ hội viên các bên nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng. Sự liên kết chặt chẽ giữa đơn vị cung cấp dịch vụ logistics và các hiệp hội đại diện chủ hàng chính là bệ phóng vững chắc để tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo chuỗi cung ứng lạnh xuyên suốt và tối ưu chi phí.

Đại diện đến từ HLA, FFA, VASEP và VFAEA thực hiện Ký kết thỏa thuận hợp tác (MOU)

Với sự sẵn sàng của hạ tầng và những bước tiến về thể chế, đặc biệt là Nghị quyết 98/2023/QH15 mang lại khung pháp lý linh hoạt để thành phố đẩy mạnh thu hút đầu tư chiến lược vào hạ tầng logistics, thúc đẩy lộ trình tăng trưởng xanh, tín chỉ carbon và tạo tiền đề xây dựng Khu Thương mại Tự do (FTZ) cùng tiến trình chuyển đổi xanh, ngành logistics đang đứng trước thời điểm vàng để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược, qua đó bảo vệ thành quả lao động của người nông dân và gia tăng lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam.

Duy khánh